Nationaal Landschap Zuidwest Fryslân

 

welkom het huis tarieven Stavoren en omgeving   info en links

 

 

                                

In dit deel van Friesland gaan de weilanden met dijken, boerderijen en terpdorpen, de weidse meren en de pittoreske dorpen en stadjes abrupt over in de bossen en de beslotenheid van Gaasterland. Zuidelijk van Balk en oostelijk van Warns beginnen de heuvels die ooit door het landijs zijn opgestuwd en die tegen de oevers van het IJsselmeer eindigen als kliffen.

Openheid en water stuiten in het zuidwesten van Fryslân ineens op reliëf en beslotenheid.

Ten zuiden van Sneek ligt het merendeel van de Friese Meren, waarvan het Fluessen en het Slotermeer tot de grootste horen. Eromheen liggen ook weer de veenweides die we van andere delen van Nederland kennen. Maar waar het Hollands-Utrechts veenweidegebied zich kenmerkt door langgerekte kavels, hebben ze hier een onregelmatige blokstructuur. Het gebied is vrijwel geheel in landbouwkundig gebruik. Te midden van het uitgestrekte kleiweidegebied duiken regelmatig boerderijen op, veelal gebouwd op een terp, want tot halverwege de middeleeuwen staken de Middelzee en de Marne – beide ‘uitlopers’ van de Waddenzee – ver Fryslân in, tot waar nu Sneek en Bolsward liggen. Overstromingen van het laaggelegen land kwamen dan ook regelmatig voor. Langs de randen van de Middelzee werden daarom zogenaamde Hemdijken opgeworpen om hoog binnenwater te keren. De dijken langs die oude zeegaten zijn nog in het landschap terug te vinden.



De dorpen en stadjes die veelal in de middeleeuwen zijn ontstaan, zijn bijna allemaal op het water gericht en door een stelsel van (trek)vaarten met elkaar verbonden. Pas veel later werd zuidwest Fryslân door wegen ontsloten. Slechts een enkele vaarweg is later gedempt en vervangen door een verharde weg. Voorbeelden van zulke nederzettingen zijn Balk, met zijn raadhuis uit 1615, IJlst, met zijn ‘overtuinen’ aan de gracht, en de Zuiderzeestad Stavoren, de oudste stad van Fryslân.

Een heel ander dorp is Oudemirdum, een esdorp met een brink. Oudemirdum ligt dan ook in Gaasterland, het heuvelachtige deel van Fryslân. De tot 12 meter hoge heuvels zijn restanten van stuwwallen die tijdens de twee laatste ijstijden zijn ontstaan en tot ‘aangestampte’ keileembulten zijn gevormd. Deze stuwwallen zijn daardoor minder hoog dan die van bijvoorbeeld de Veluwe. In de productie- en landgoedbossen die vanaf de 17de eeuw in Gaasterland zijn geplant, komen verschillende dassenburchten voor.

Tot de toeristische trekpleisters horen vooral de kliffen, de abrupte overgang waarmee de keileemruggen eindigen in het IJsselmeer. Een bekende is het Rode klif bij Warns, waar een grote zwerfkei is geplaatst met het opschrift: "Leaver dea as sleaf", oftewel: Liever dood dan leven als slaaf. Dit ter nagedachtenis aan de grote slag die de Friezen bij Warns tegen de Hollanders leverden.

Vanuit Stavoren op de fiets naar Gaasterland

Zacht glooiende heuvels, weilanden, houtwallen en bossen. En ook hier is het water overal dichtbij.

 Zacht glooiende heuvels, zo ver het oog reikt. Weilanden, houtwallen en bossen. Kerktorens van oude dorpen tussen de velden. Gaasterland staat bol van de historie, letterlijk en figuurlijk. Overal zijn het IJsselmeer en de Friese meren dichtbij. Het gebied is in elk seizoen de moeite waard. Fietsen langs de IJsselmeerdijk of met een kano het water op. Vogels kijken met de boswachter of zelf op stap naar een van de drie vogelkijkhutten. En als er ijs ligt: schaatsen!

 

Gaasterland is het buitenbeentje in Friesland. Niet alleen omdat het helemaal in de zuidwesthoek ligt. Ook omdat het landschap zo glooiend is. Je komt er langs golvende akkers en door stille bossen. Eeuwenoude dorpen met namen als Oudemirdum en Harich. ’s Winters liggen de meren er leeg en donker bij. Onheilspellend bijna. Maar als er ijs ligt, wordt er volop geschaatst. Gaasterland is een paradijs voor natuurliefhebbers. In het voorjaar buitelen de kieviten en grutto’s boven de weilanden. ’s Winters grazen er tienduizenden ganzen. Slapen doen ze vooral op de meren en plassen.
Vanaf de IJsselmeerdijk bij Mokkebank heb je in het vroege voorjaar prachtig zicht op kluten, lepelaars en kemphanen. Gaasterland herbergt maar liefst twintig bewoonde dassenburchten. Ze liggen verscholen in de bosranden en houtwallen. De schuwe das waagt zich alleen ’s nachts buiten. Maar als je oplet, zie je zijn graaf- en vraatsporen.

 

Slingerende fietspaden

In Gaasterland fiets je over slingerende fietspaden en rustige wegen. De bossen van Staatsbosbeheer zijn een eldorado voor wandelaars en ruiters. Er ligt zeventig kilometer wandelpad en bijna twintig kilometer ruiterroute. In de dorpen bij de grote meren zijn kano’s en zeilboten te huur. Als er sneeuw ligt zet Staatsbosbeheer langlaufroutes uit. Het golvende landschap van Gaasterland is te danken aan de voorlaatste ijstijd. Enorme gletsjers duwden de bodem voor zich uit. Er ontstonden hoogtes, zogenaamde ‘gaasten’. Zo kwam Gaasterland aan zijn naam. Al voor de jaartelling vestigden zich hier boeren. Op de gaasten waren ze veilig voor de onstuimige Zuiderzee.

Eikenakker

In de 17de en 18de eeuw werden er in Gaasterland eikenbossen aangelegd. Er zat handel in eikenschors. Die bevat tannine, een stof waarmee men vroeger leer looide. Enkele oude eikenhakhoutbossen zijn bewaard gebleven. Er wordt selectief gedund, zodat ook andere bomen, struiken en planten kunnen opkomen. Variatie is goed voor het bos. Het wemelt er van de vogels. De wielewaal, fluiter, nachtegaal en appelvink laten flink van zich horen.

Wilde markt

Staatsbosbeheer beheert in Gaasterland naast bossen ook grasland, rietland, moeras, poelen en een meertje. Een heel mooi plekje is de Wyldemerk. Vernoemd naar de jaarmarkt die er eeuwenlang is gehouden. Het ging er nogal ruig aan toe. Vandaar de naam ‘wilde markt’. Nu is het een fraai natuurgebied rondom een voormalige zandwinplas. Landgeiten en  runderen zorgen ervoor dat het terrein voldoende open blijft.

 Ligging

In het zuidwesten van Friesland, aan het IJsselmeer.

Deelgebieden

Onder het gebied Gaasterland vallen de gebieden Alddyksgat, Balksterbos, Bledsjebosk, Bremerwildernis, Dellebuorren, Elfbergen, Harichsterbosk, Jolderenbosk, Nijemardumerheide, Reidpollen, Starnumanbosk en Wyldemerk.

Grootte gebied

Ca. 1.000 hectare.

Geopend

Gaasterland is het hele jaar toegankelijk.

Minder validen

Er is een rolstolroute in het gebied.

Honden

Honden zijn welkom, mits aangelijnd. In het bos Elfergen, vlak bij de werkschuur van Staatsbosbeheer, mogen ze los. Let op de borden!

Fietsen

Fietsen zijn in Stavoren te huur bij Bakker fietsverhuur, Smidstraat 16  tel 0622373598

Fiets- en wandelroutes zijn verkrijgbaar bij het TIP Stavoren

 

 

 

 

©eüs